Home » Het wereldbeeld van het LIFE-Model

Het wereldbeeld van het LIFE-Model

wblm001
wblm002

Het LIFE-Model geeft een ideaal beeld van de menselijke ontwikkeling in vijf fasen van volwassenheid. Elke fase kent een aantal taken die men moet volbrengen en vaardigheden die men zich eigen moet maken. Wanneer men dat doet, ontwikkelt men zich tot de mens zoals God hem heeft bedoeld. Het is prachtig dat het LIFE-Model ons laat zien hoe God de mens heeft bedoeld.

wblm003

Maar het LIFE-Model doet meer. Het laat ook zien wat er gebeurt wanneer iemand verzuimt om bepaalde taken te volbrengen of vaardigheden te leren. Doordat hij ergens in zijn ontwikkeling een steekje heeft laten vallen, treedt er een verandering op in het breipatroon. Soms zit er alleen maar een gat in – een lelijk gat dat onmiddellijk de aandacht trekt. Maar als het om een grote misser gaat, kan het hele breiwerk zijn aangetast. Dan is het model eruit. Dan zit er niets anders op dan het breiwerk tot aan de fout weer uit te halen en de pennen opnieuw te breien.

wblm004

Juist omdat het LIFE-Model een ideaalbeschrijving geeft van de menselijke ontwikkeling, kan het als geen ander de vinger leggen op waar het misgaat. Je zou kunnen zeggen dat het LIFE-Model beschikt over het breipatroon en ziet wanneer wij hiervan zijn afgeweken. Door dit te zeggen, realiseer ik mij dat het LIFE-Model dan ook precies moet weten hoe wij zo’n misser kunnen herstellen. Is dit zo? Is dit niet een enorme overschatting zijn van het LIFE-Model?

wblm005

Het fundament van het LIFE-Model is gebaseerd op twee uitgangspunten. Het eerste uitgangspunt is de eeuwenoude boodschap uit de Bijbel, het Woord van God. Het tweede uitgangspunt zijn de recente ontdekkingen van de neurowetenschappen. Niet iedereen die kennismaakt met het LIFE-Model, heeft dit goed begrepen.

wblm006

Toen ‘Leven naar Gods plan’, het eerste boekje van het LIFE-Model, in 2004 uitkwam, waren er positieve, maar ook kritische reacties. Zeer kritische reacties zelf. Ik heb één zo’n reactie bewaard.

  • Het is een interessant boek…
  • Er staan zeker nuttige dingen in…
  • Mijn inzicht in bepaalde zaken is verdiept…
  • Maar…
  • Toetsing aan de Bijbel levert een aantal zwaarwegende bezwaren op.
  • De kern van het bijbelse evangelie ontbreekt volledig: de dood en opstanding van Jezus Christus, zijn wederkomst, zijn plaatsvervangend sterven worden niet genoemd. De bijbelse weg tot behoud komt niet ter sprake, evenmin als de vergeving der zonden, het aannemen van Jezus en de noodzaak tot bekering.
  • De bijbelse nadruk is geheel verlegd.
wblm007
  • Het boek is te gevaarlijk om het aan te bevelen.

Klopt het wat er in deze recensie wordt gezegd? Ik ben bang van wel. Er wordt inderdaad niet gesproken over de dood, opstanding en wederkomst van de Here Jezus. Ook wordt er op een andere manier gesproken over vergeving van zonden, aanneming van Jezus en de noodzaak tot bekering. Het is waar dat in het LIFE-Model een totaal andere nadruk wordt gelegd. Maar is het daarmee een gevaarlijk boek? Ik zal proberen uit te leggen wat hier volgens mij aan de hand is.

 wblm008

Een van de ontdekkingen van de neurowetenschappen is dat de linker- en rechterhersenhelft een verschillende werking hebben. De linkerhersenhelft wordt gebruikt voor zaken die te maken hebben met woorden, logisch denken en kennis, terwijl de rechterhersenhelft wordt gebruikt voor zaken die te maken hebben met beelden, voelen en ervaren.

wblm009

Omdat de Bijbel een boek is van woorden die kennis brengen en tot theorievorming leiden, zorgt dit vooral voor activiteit in de linkerhersenhelft. De rechterhersenhelft kan hier weinig mee. De rechterhersenhelft heeft meer met beelden. Daar draait het meer om gevoelens, verbinding en ervaring. Het kan zelfs zo zijn dat wanneer iemand door emoties wordt overweldigd, de uitwisseling met de linkerhersenhelft wordt stopgezet. We zeggen dan dat iemand ‘niet meer voor rede vatbaar is’. Heb je weleens proberen te praten met iemand die uitzinnig boos is? Het lijkt wel of wij hem met onze woorden niet meer kunnen bereiken. Alsof er een luikje in zijn hoofd is dicht gegaan. Juist wanneer het erop aankomt, blijken woorden, tradities en opvattingen niet in staat om ons tot rust te brengen.

 wblm010

Dit is precies de reden dat het LIFE-Model van Jim Wilder zich heel erg focust op de rechterhersenhelft. Om de mens te worden zoals God ons heeft bedoeld, is meer nodig dan een bijbelstudie of een opbouwende preek. De rechterhersenhelft heeft een heel andere benadering nodig. Daarom heeft men geprobeerd om de bijbelse principes die voor de linkerhersenhelft zo vertrouwd zijn, te ‘vertalen’ voor de functies in de rechterhersenhelft. Wat is de impact van de feitelijke bijbelse heilsgeschiedenis voor onze rechterhersenhelft met zijn gerichtheid op de ervaring en het gevoel? Je zou het LIFE-Model daarom wel het Evangelie van de rechterhersenhelft kunnen noemen.

 wblm011

Maar zoals linker- en rechterhersenhelft bij elkaar horen, zo horen de bijbelse heilsgeschiedenis en het LIFE-Model bij elkaar. Het LIFE-Model is ondenkbaar zonder het verlossingswerk van Jezus. Wat ik pas écht gevaarlijk zou vinden, is als we deze twee van elkaar zouden losmaken. Wanneer het LIFE-Model spreekt over een Immanuël-ontmoeting, wordt het verlossingswerk van de Here Jezus daarmee niet ontkent, maar uitgewerkt voor de rechterhersenhelft die alleen iets kan met ervaringen. Wanneer we dit in gedachten houden bij het lezen van de boeken van het LIFE-Model, kunnen zij ons alleen maar verrijken. Het LIFE-Model geeft een vernieuwend en levengevend inzicht in de manier waarop mensen meer en meer kunnen veranderen en gaan lijken op de mens zoals God hen werkelijk heeft bedoeld.

 wblm012

In de Bijbel wordt ons een wereldbeeld geschetst dat door de Heidelbergse catechismus wordt samengevat met drie woorden: ellende, verlossing en dankbaarheid. De zondeval heeft de wereld met alles erop en eraan getekend. We leven in een ‘gebroken’ wereld, waarin het ‘goede’ van Gods schepping door het kwaad is aangetast (ellende). God heeft voorzien in een verlossingsplan voor deze wereld door Zijn eigen Zoon in deze wereld te zenden en aan het kruis in onze plaats de straf voor de zonde te ondergaan, om Hem vervolgens weer uit de dood op te wekken, omdat in Hem geen zonde werd gevonden. Door ons eigen leven af te leggen en onszelf met de levende Heer te verbinden, mogen wij delen in de verlossing die Hij ons aanbiedt en waaraan wij niets kunnen bijdragen. (verlossing) Als reactie op Zijn genade past ons een houding van dankbaarheid, waarbij wij ons leven door Hem laten leiden en meer en meer op Hem mogen gaan lijken. (dankbaarheid)

Zonder hieraan iets af te doen, wil ik proberen om hiervan de vertaalslag weer te geven, die het LIFE-Model heeft gemaakt voor de rechterhersenhelft.

 wblm013

In de eerste plaats gaat het LIFE-Model ervan uit dat ieder mens is geschapen naar het ontwerp van zijn Schepper. Wij zijn zelfs naar Zijn beeld en gelijkenis geschapen. Ondanks de zondeval zit dit ontwerp nog steeds verscholen in ieder van ons. Dit maakt dat God van ons houdt en ons de mogelijkheid geeft om dit oorspronkelijke ontwerp opnieuw zichtbaar te maken in ons leven.

 wblm014

Kenmerkend voor dit ontwerp is dat de mens zijn kracht vindt in “vreugde”. De vreugde des Heren is mijn kracht, zegt de Bijbel. In Joh. 17:13 zegt Jezus tegen zijn discipelen: “Ik wil mijn vreugde doorgeven aan mijn leerlingen. Ik wil dat hun vreugde volmaakt is.” De neurowetenschappen hebben ontdekt dat het brein zó is ingericht, dat het optimaal functioneert wanneer het in een toestand van vreugde is. Wie van ons kent niet het gevoel dat vreugde je boven jezelf uittilt en je vleugels geeft, waardoor je tot meer in staat bent dan je ooit voor mogelijk hebt gehouden? Voor ieder van ons geldt dat wij het best functioneren wanneer we ons in een vreugdevolle omgeving bevinden. Het LIFE-Model omschrijft vreugde als de ervaring om te merken dat iemand blij is om bij jou te zijn. Je voelt wat vreugde is, wanneer je op straat iemand tegenkomt en je de twinkeling in zijn ogen ziet, omdat hij blij is om jou te zien. Wat je dan voelt, is vreugde!

 wblm015

Helaas is Gods ontwerp in deze gebroken wereld verminkt geraakt. Het LIFE-Model noemt hiervoor twee belangrijke oorzaken: Type-A trauma’s en Type-B trauma’s.

Een type-A trauma heeft betrekking op zaken die goed en noodzakelijk zijn, maar die je niet hebt gekregen (A van Absence). Iedereen heeft wel gehoord van het experiment waarbij pasgeboren baby’s weliswaar werden gevoed, maar geen liefde en aandacht ontvingen. Zij bleken hier niet tegen te kunnen en kwamen te overlijden.

Een type-B trauma heeft betrekking op zaken die kwaadaardig zijn en schade kunnen aanrichten (B van Bad). Je kunt hierbij denken aan huiselijk geweld of seksueel misbruik of opgroeien in een oorlogsgebied.

Ik denk dat een ieder van ons uit ervaring weet wat een traumatische ervaring met iemand kan doen. Trauma’s zorgen ervoor dat de vreugde uit ons leven verdwijnt. Datgene wat ons in staat moet stellen om optimaal te functioneren, raakt opgebrand wanneer het wordt blootgesteld aan trauma’s.

 wblm016

Dit kan niet zonder gevolgen blijven. Wanneer iemand een tekort ervaart aan de vreugde die zo essentieel is voor zijn functioneren, gaat hij op zoek naar iets dat dit kan vervangen. Het LIFE-Model noemt dit BEEPS. BEEPS staat voor alles wat het tekort aan vreugde kan opvullen. Je kan hierbij denken aan alcohol of drugs, maar ook aan voedsel of zelfs aan een ijsje. Alles wat dient om een tekort aan vreugde aan te vullen, valt onder de noemer BEEPS. BEEPS zijn een bron van pseudo-vreugde. Het verraderlijke van BEEPS is dat ze de indruk wekken vreugde te geven, maar in werkelijkheid putten ze je steeds verder uit en maken je afhankelijk. BEEPS dragen in geen enkel opzicht bij aan vreugde en verhinderen dat je je ontwikkelt tot de mens zoals God heeft bedoeld. BEEPS zorgen voor nog meer scheefgroei in je leven.

 wblm017

Wanneer onze ontwikkeling stagneert of onderhevig is aan scheefgroei, zullen we ook moeite hebben om met de zes grote emoties om te gaan. In plaats dat we vanuit zo’n emotie naar vreugde terugkeren, zullen we deze emotie gaan onderdrukken of versterken. Ik denk dat we niet lang hoeven te zoeken om mensen te vinden, die het moeilijk vindt om met één of meerdere van deze emoties om te gaan. Wie kent niet iemand die regelmatig zo boos is, dat hij de controle over zichzelf verliest? Of angstig? Of wanhopig? Het LIFE-Model stelt dat de mens door verstoringen in zijn ontwikkeling vaardigheden mist, die nodig zijn om te kunnen uitgroeien tot de mens zoals God hem of haar heeft bedoeld. Inmiddels heeft men negentien van deze vaardigheden beschreven. Deze vaardigheden kunnen alleen maar worden aangeleerd door middel van persoonlijke contacten. Contacten die in onze tijd met zijn ongebreidelde technologische ontwikkeling steeds schaarser worden.

 wblm018

Het LIFE-Model meent dat mensen zich op drie verschillende manieren kunnen gedragen: als agressor, als inschikkelijke en als beschermer. Een agressor is iemand die zich richt op de zwakke plekken van anderen en deze uitbuit om er zelf beter van te worden. Standaard is ons brein op deze stijl afgesteld. Dit betekent dat we geneigd zijn om ons zo te gedragen wanneer niemand ons heeft geleerd dat het ook anders kan. Een inschikkelijke is iemand die in zijn relaties schade heeft opgelopen. Hij besteedt al zijn energie in het voorkomen dat hij door een agressor wordt uitgebuit. Zowel voor de agressor als de inschikkelijke geldt dat hij zich laat leiden door angst. Wanneer hij zich bedreigd voelt, valt hij aan of verstopt hij zich. Een beschermer is iemand die heeft geleerd om zich te gedragen zoals God heeft bedoeld. Het gedrag van een beschermer komt overeen met de blauwdruk van de mens. “Naar Zijn beeld en gelijkenis”, is wat de Bijbel zegt over deze blauwdruk.

Voor ieder van ons geldt dat wij ons afwisselend gedragen als een agressor, een inschikkelijke of een beschermer. Misschien is het zelfs wel zo dat één van deze gedragstypen overheersend in ons aanwezig is. Ervaren anderen jou als een agressor? Of een inschikkelijke? Of zien zij jou als een beschermer? En wat betekent dit?

 wblm019

Het is namelijk niet zo dat ons gedrag zonder gevolgen blijft. Wanneer wij ons gedragen als een agressor of een inschikkelijke, gedragen wij ons op een manier die niet past bij onze blauwdruk. Zo heeft God ons niet bedoeld. Hierop is ons brein niet ingericht. Dit doet wat met ons. Wat er dan in essentie met ons gebeurt, is dat wij onze vreugde, de brandstof van ons leven, kwijtraken en komen vast te zitten in één van de negatieve emoties. Boosheid. Angst. Noem maar op. Ons brein gaat op slot en we reageren niet meer als onszelf. Herkennen we dit?

 wblm020

Maar helaas blijft het hier niet bij. Dit gedrag is superbesmettelijk en verspreidt zich als een bosbrand. Voordat je er erg in hebt, staat je hele omgeving in lichterlaaie. Voordat je er erg in hebt is ook de vreugde in jouw omgeving verdwenen en gaan anderen zich als een agressor of een inschikkelijke gedragen. Het LIFE-Model spreekt dan van een ‘vreugdearme omgeving’.

 wblm021

Maar wanneer mensen in zo’n vreugdearme omgeving leven waarin hun brein wordt geblokkeerd, gebeurt er nog iets. Mensen gedragen zich als een agressor of een inschikkelijke en verspreiden dit gedrag in hun omgeving. Hierdoor verdwijnt het gedrag van een beschermer steeds verder naar de achtergrond, met als risico dat dit uiteindelijk helemaal verdwijnt. Wanneer de vreugde uit een gemeenschap is verdwenen, verdwijnen ook de zachtaardige vaardigheden van een beschermer, met alle gevolgen van dien. Als jij met je gezin emigreert en geen Nederlands meer spreekt, gaat deze vaardigheid uiteindelijk verloren. Zelf kun je na verloop van tijd de woorden niet meer vinden en verbastert je uitspraak, maar je kinderen krijgen deze vaardigheid helemaal niet meer overgedragen. Met de zachtaardige vaardigheden van een beschermer gaat het net zo. Als er niets gebeurt gaan zij in een vreugdearme omgeving uiteindelijk allemaal verloren. Je zal begrijpen dat dit een zeer ongewenste ontwikkeling is.

 wblm022

De neurowetenschappen hebben ontdekt dat er voor de overdracht van relationele vaardigheden twee mensen nodig zijn die met elkaar oogcontact hebben. Bij dit oogcontact wordt via het linkeroog de chemie en structuur van het brein van de ene rechterhersenhelft gekopieerd naar de andere hersenhelft. Het LIFE-Model noemt dit proces ‘synchroniseren’. Een heel belangrijk deel van dit leerproces vindt plaats aan het begin van ons leven, in het contact tussen moeder en kind. In de wisselwerking tussen een moeder en haar baby wordt het brein van de moeder als het ware gekopieerd naar het brein van het kind. Wanneer je goed oplet hoe moeder en kind met elkaar omgaan, kan je zien hoe dit gebeurt.

 wblm023

Wanneer we dit toepassen op de vaardigheden van een beschermer, betekent dit dat deze alleen maar kunnen worden overgedragen door iemand die zelf over deze vaardigheden beschikt. Wanneer je één of meerdere van deze vaardigheden niet hebt meegekregen, kan je deze niet leren van iemand die zelf niet weet hoe het moet. Je kan een beschermende vaardigheid ook niet zelf genereren of uit een boekje leren. De enige manier om deze te leren is via iemand anders die weet hoe deze vaardigheid werkt en met jou wil synchroniseren. En daar ligt nu precies het probleem.

 wblm024

Het LIFE-Model ziet drie bedreigingen voor de overdracht van deze vaardigheden De eerste bedreiging is de makkelijke en snelle verspreiding van schadelijke gedragspatronen die ervoor zorgen dat vreugde wordt uitgedoofd.

 wblm025

De tweede bedreiging is de afname van het aantal beschermers. Deze bedreigingen zijn van alle eeuwen en worden nu overschaduwd door een nieuwe, nog grotere bedreiging:

 wblm026

De toenemende individualisering en versnelde technologische ontwikkeling waardoor dit soort interacties steeds schaarser worden. Doordat mensen zich steeds vaker in de ‘cloud’ ophouden, onderhouden zij steeds minder levengevende contacten waarmee de zachtaardige vaardigheden van een beschermer worden overgedragen en onderhouden. Gebleken is dat het zelfs met de beste technologische middelen niet mogelijk is om nieuwe relationele vaardigheden op deze manier op anderen over te dragen.

 wblm027

Is het mogelijk om dit proces te keren en een omgeving te creëren, waarin vreugde duurzaam aanwezig is en mensen kunnen herstellen en groeien in hun rol als beschermer? Met dit vraagstuk heeft het LIFE-Model zich jarenlang beziggehouden. Na veel zoeken en experimenteren heeft het LIFE-Model ontdekt dat er een aantal voorwaarden zijn, waaraan een gemeenschap moet voldoen om vreugde te bouwen en haar leden in de gelegenheid te stellen om te veranderen en meer en meer te gaan lijken op hoe God hen heeft bedoeld.

 wblm028

Allereerst moet een gemeenschap multi-generationeel zijn. Hiermee bedoelt men dat een gemeenschap moet bestaan uit minstens drie generaties die met elkaar optrekken en elkaar vanuit hun specifieke levensfase iets te bieden hebben. Jongeren en ouderen hebben elkaar nodig om te groeien. De kerk is zo’n gemeenschap.

 wblm029

Vervolgens moet deze gemeenschap bekend zijn met de Immanuel-levensstijl. Hiermee wordt bedoeld dat er binnen de gemeenschap mensen moeten zijn, die naar anderen kunnen kijken op de manier zoals God naar hen kijkt. Die niet in de eerste plaats zien hoe iemand zich gedraagt, maar hoe God hem of haar heeft bedoeld.

 wblm030

Als laatste moeten deze mensen ook in staat zijn om vanuit deze visie te handelden. Zij moeten beschikken over de vreugdevolle vaardigheden van een beschermer en tegen de ander kunnen zeggen: “Ik vind het fijn om bij jou te zijn.” Ook wanneer de ander wordt overweldigd door moeilijke emoties. Ook wanneer deze zich vanuit zijn emoties tegen hen keert.

 wblm031

Om binnen zo’n gemeenschap tot verandering te komen, moet worden voldaan aan een drietal voorwaarden.

 wblm032

Allereerst is het belangrijk dat sterke en zwakke mensen samen zijn en met elkaar optrekken. Om te kunnen veranderen hebben sterke mensen zwakke mensen nodig en vice versa. Wanneer hiervan geen sprake is, blijven zwakke mensen hangen in hun ellende en verstarren sterke mensen doordat zij in hun comfortzone blijven. Geen van beiden zal meer gaan lijken op de mens zoals God hen heeft bedoeld.

 wblm033

In de tweede plaats is het belangrijk dat men op een fijngevoelige manier met zwakte omgaat. Alleen dan voelt men zich veilig genoeg om zijn zwakte te tonen en zichzelf te zijn. Wanneer hiervan geen sprake is, zal de één geneigd zijn om de ander te bespringen en de ander zijn zwakte willen verbergen. Geen van beiden zal dan meer gaan lijken op de mens zoals God hem heeft bedoeld.

 wblm034

Als laatste is het belangrijk dat men zich bewust is van Gods interactieve aanwezigheid. Alleen door te luisteren naar wat God ons over een bepaalde situatie wil zeggen, kunnen we leren om mensen en omstandigheden door Zijn ogen te zien en onze verhouding ten opzichte hiervan veranderen. Alleen Hij kan ons de vaardigheden van een beschermer leren die in onze gemeenschap verloren zijn gegaan. Wanneer we ons niet richten op Gods interactieve aanwezigheid, blijven we hangen in de leugen die we onszelf voorhouden. Geen van beiden zal dan meer gaan lijken op de mens zoals God hen heeft bedoeld.

 wblm035

Welke kerk voldoet er aan de voorwaarden die ik zoëven heb geschetst? Maak jij deel uit van een kerk die op deze manier met mensen omgaat en zich zo bewust is van Gods aanwezigheid?

 wblm036

Omdat veel kerken bij lange na niet voldoen aan deze voorwaarden, heeft het LIFE-Model een aantal hulpmiddelen ontwikkeld om kerken te helpen hun gemeenschap om te vormen.

 wblm037

Het belangrijkste hulpmiddel is het laatste LIFE-Model boek. Hiermee kunnen mensen zelf aan de slag om in kleine groepjes te oefenen in het bouwen van vreugde. Het is onze droom dat er na vandaag door heel Nederland heen Vreugde-begintgroepjes ontstaan, waarin mensen met dit boek aan de slag gaan. Wij zijn ervan overtuigd dat mensen door deel te nemen dichter bij een vreugdevol leven kunnen komen. Toch is er soms meer nodig. Voor hen heeft het LIFE-Model een drietal modulen ontwikkeld.

 wblm038

De module Vreugde herstelt is met name bedoeld voor mensen die worstelen met BEEPS. In deze module die alleen door een gecertificeerd trainer kan worden gegeven, worden mensen op een vreugdevolle manier geholpen om zichzelf beter te leren kennen en te ontdekken waardoor zij steeds opnieuw terugvallen in destructief gedrag. Deelnemers aan deze groep worden uitgenodigd om de transformatiezone binnen te gaan en nieuwe vreugdevolle vaardigheden op te doen.

 wblm039

De module Vreugde vormt is met name bedoeld voor mensen die hun relatie met God willen verbeteren en leert hen op een vreugdevolle manier om Zijn stem in hun leven te verstaan. Deze module kan eveneens alleen door een gecertificeerde trainer worden gegeven. Deelnemers aan deze groep voelen zich gesterkt om de transformatiezone binnen te gaan en anderen met hun vreugdevolle vaardigheden bij te staan in hun groeiproces.

 wblm040

De module Vreugde verbindt brengt de deelnemers uit de twee voorgaande modulen bij elkaar. In deze module wordt voldaan aan alle voorwaarden om mensen in een veranderingsproces te brengen en vreugde te bouwen. Hier kunnen mensen heling ontvangen en herstellen.

Tijdens de Studiedag van 28 mei 2016 presenteren wij het boek. Vier maanden later, vanaf september, kan er worden ingetekend voor de modules. Wij hopen dat er met deze methodiek een vernieuwingsgolf door kerken en gemeenten in Nederland zal gaan en dat van daaruit vreugde zich zal verspreiden over heel ons land.